Ыдыктыг Библия: Галатчыларга
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:52:36.888695+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Галатчыларга

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Галатчыларга

Галатчыларга

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

Галатчыларга чагаа

Киирилде

Галатия деп девискээрде (амгы Турцияның бир кезээ) христиан ниитилелдерни Павел бодунуң баштайгы миссионержи аян-чоруунуң үезинде, бистиң эраның 40 чылдарының төнчүзүнде үндезилеп тургузуп каан.

Павел Галатиядан чоруй барган соонда үр болбайн, чаа христианнарга өске башкылар чедип келген. Олар Бурганның камгалалын алыр дизе, Моисейниң хоойлузун сагыыры база кыртыжап демдектээр ёзулалды кылыры эргежок чугула дээрзин өөредип турган. Оон ыңай олар Павелде Христос дугайында Буянныг Медээни тайылбырлаар база суртаалдаар эрге-күш шынында чок деп турган. Павел ол дугайында билип кааш, аажок хараадаан болгаш ол меге өөредигге удур демисежир дээш, Галатияда бүзүрээннерниң чаа үндезилээн ниитилелдеринге бо чагааны бижээн.

Чагаа каш кезектен тургустунган: 1) канчап Христостуң элчини апарганын Павелдиң тоожааны (1:1—2:10); 2) Бурган улуска камгалалды ыдыктыг хоойлуну сагааны дээш эвес, а Иисус Христоска бүзүрелиниң ачызында берип турарының бадыткалы (2:11—5:12); 3) Буянныг Медээниң ачызында Ыдыктыг Сүлде биле ынакшылга башкартып турар амыдыралды тодарадып бижээни (5:13—6:10); 4) түңнел (6:11-18).

1

Киирилде сөстер

1^1Улустуң шиитпири-биле болгаш кандыг-бир кижиниң даалгазы-биле эвес+, а Иисус Христостуң база Ону өлүглер аразындан катап диргискен Бурган Аданың адындан элчин апарган Павел менден, 2ол ышкаш мээң-биле кады турар бүзүрээн ха-дуңманың шуптузундан байыр!+ Галатия девискээринде христиан ниитилелдерге бижидим+.

3Бурган Адавыс болгаш Дээргивис Иисус Христостан келген авырал биле амыр-тайбың силерге доктаазын. 4Чурттап турарывыс бузуттуг бо делегейниң эрге-чагыргазындан бисти хостаар дээш, Ол бачыттарывыс ужун Бодун өргүлге салган+ Бурган Адавыстың күзел-соруу ындыг болган+. 5Аңаа кезээ мөңгеде алдар доктаазын. Аминь.

Өске Буянныг Медээ чок

6Силерни Христостуң авыралы-биле кый деп алган Бургандан ындыг дүрген ойталап турарыңарны+, Буянныг Медээ-даа эвес өске-бир өөредигни+ эдерер деп барганыңарны кайгап ханмас-тыр мен. 7Өске кандыг-даа Буянныг Медээ ылап-ла чок! Христостуң дугайында Буянныг Медээни өскертирин кызып, чүгле ол дээш араңарга хөлзээзин өөскүдүп турар улус бар+. 8Ынчалза-даа өске кым-даа, бис азы дээрниң төлээзи-даа+ дижик, ооң мурнунда медеглээнинден өске Буянныг Медээни силерге медеглей берзе, Бурган ону Бодундан бүрүнү-биле аңгылап каапсын!+
9Мооң мурнунда-даа чугаалап турдувус, ам база катаптап тур мен: хүлээп алганыңардан өске өөредигни силерге медеглей бээр кижини Бурган Бодундан бүрүнү-биле аңгылап каапсын!

10Чүнү чедип алыксааным ол: мени улустуң эки көөрүн бе азы Бурганның бе? Азы улус аайынче кирер деп бардым бе?+ Ынчалза-даа амдыгаа дээр улус аайы-биле чоруп келген болзумза, Христостуң чалчазы турбас ийик мен.

Павелдиң канчап элчин апарганы

11Ха-дуңма, мону билип аарыңарны күзеп тур мен: силерге медеглээним Буянныг Медээ – кижиниң чогаадыы эвес-тир. 12Мен ону улустан албадым, меңээ ону улус-даа өөретпеди, харын ону Иисус Христостуң ажыдыышкынын дамчыштыр алдым!+

13Иудей сагылгалыг чоруур шаамда, канчаар чурттап чораанымны дыңнаан боор силер+. Мен христиан ниитилелди каржызы-биле истеп-сүрүп, ону узуткаарын кызып турдум+. 14Иудей шажынны өөрениринге мээң чонумнуң иштинде үе-черге өөрүмнү мурнап чоруп турган мен, ылаңгыя ада-өгбениң чаңчылдарын эң чүткүлдүү-биле сагып чордум+. 15-16Ынчалза-даа Бурган Бодунуң авыралы-биле ием иштинге турумда-ла, мени шилээш, кый деп алган+. Ол, Бодунуң Оглун меңээ ажыдып бергеш, «Өске чоннарның улузунга Ооң дугайында медеглээр сен» деп айыткан+. Мен ынчан улус аразындан кымдан-даа арга-сүме айтырбадым. 17Иерусалимге турган, мээң мурнумда-ла элчиннер апарган улусче-даа барбадым, а Аравияже чоруптум, ооң соонда Дамаскыже ээп келдим+.

18Ооң соонда, үш чыл эрткенде, мен Кифа Пётрга+ ужуражыр сорулгалыг Иерусалимге чедип келгеш, ийи чеди хонук дургузунда ооң-биле кады турдум+. 19А өске элчиннерден кымга-даа ужурашпадым, чүгле Дээрги Иисустуң дуңмазы Иаковту+ көрдүм. 20Силерге бижип орар бүгү чүүлүм актыг шын деп, Бурганның мурнунга аашкынып тур мен!+

21Мен ооң соонда Сирия болгаш Киликия девискээрлеринче чорупкан мен. 22Ынчалза-даа Иудеяда христианнар аразынга мээң арным көрген, таныыр кижи чок турган. 23Олар чүгле: «Мурнунда бисти истеп-сүрүп чораан кижи бир шагда узуткаар дээш, ыйыдып шаг болганы бүзүрелди ам суртаалдап турар-дыр» – деп чугаалар дыңнааннар+. 24Олар мени дээш Бурганны алдаржыдып турган.

2

Павелдиң өске элчиннер-биле ужурашканы

2^1Ооң соонда, он дөрт чыл эрткенде, Варнава-биле кады+ Иерусалимге база катап чедип келдим. Титти+ база эдертип чордум. 2Бургандан ажыдыышкын алгаш+, ынаар чорупканым ол. Эң алдар-хүндүлүг деп санадыр удуртукчулар-биле аңгы ужурашкаш, өске чоннарның улузунга суртаалдап чоруурум Буянныг Медээни чугаалап бердим. Мээң амгы болгаш мооң мурнундагы ажыл-херээм хилис барбазын дээш+, ону медегледим. 3Оон чүү болган деп? Мени эдерип чораан Титти, ол грек кижи-даа болза, кыртыжап демдектээшкин кылырынче кым-даа албадавады+. 4Ол айтырыг чүгле бүзүрээн ха-дуңмавыс бооп баажыланган улус бистиң аравысче, шивишкиннер дег, шургуп кирип кээрге, көдүрлүп үндү+. Олар Христос Иисустуң ачызында бисте бар хосталгавыс дугайында хайгыылдап билип алгаш, бисти катап-ла кулданып алыр бодадылар+. 5А бис Буянныг Медээниң алыс шынныг утказын силерге кадагалап арттырар дээш, оларның аайынче ынай-даа кирбедивис.

6Алдар-хүндүлүг дирткен удуртукчу улус безин (оларның кымнар бооп чорааны меңээ кандыг-даа хамаарылга чок, чүге дээрге Бурган улусту ылгай көөр эвес)+ мээң суртаалдаан Буянныг Медээмге чүнү-даа немеведилер, эдип-чазавадылар. 7Харын Буянныг Медээни иудейлерге суртаалдаарын Бурганның Пётрга бүзүреп хүлээткени дег, өске чоннарның улузунга суртаалдаарын меңээ бүзүреп хүлээткен деп+, олар хүлээп көрдү. 8(Кым Пётрну иудейлер аразынга элчинниң бараан болуушкунунче деткип кииргенил, Ол мени база өске чоннарның улузунуң аразынга бараан боору-биле деткип киирген болгай.) 9Христиан ниитилелдиң быжыг баганалары деп санадып турар Иаков, Пётр болгаш Иоанн олар, Бурган меңээ авыралын хайырлаан деп хүлээп көргеш, ажыл-херээвис дөмейиниң демдээ кылдыр, мен болгаш Варнава-биле+ найыралдажып, хол тудуштулар. Өске чоннарның улузунче – бистиң, а иудейлерже – оларның суртаалдап чоруурунга чөпшээрештилер. 10Олар чүгле чаңгыс дилег кылды: «Ядыыларга[*] дуза кадарын утпаңар». А мен ону бодум-на кылып чораан мен+.

Павелдиң Пётрну чемелээни

11А Пётр Антиохия хоорайга+ чедип кээрге, ооң бодун ап турары канчаар-даа аажок буруулуг боорга, мен аңаа ажыы-биле удурланган мен. 12Ооң буруузу чүдел? Пётр Иаковтуң айбылап чоруткан улузу ынаар чеде бергижеге чедир, өске чоннарның улузу-биле кады чемненип турган+. А айбычылар чедип кээрге, ол кыртыжап демдектээриниң талалакчыларындан+ сезингеш, өске чоннарның улузундан аңгыланып, дедирлени берген. 13Өске иудейлер база, Пётрга дөмей, ийи арынныг чоруун көргүскеннер. Варнава безин оларның салдарынга алзыпкан.

14Буянныг Медээде айыткан алыс шынның оруундан оларның соора барганын көргеш, хамык улус мурнунга+ Пётрга мынча деп чугаалаан мен: «Сен, иудей бодуң, өске чоннарның улузу дег амыдырап чоруур болзуңза, чүге оларны иудей сагылгалар эдериңер деп албадаар сен? 15Бис – өске чоннарның бачыттыг улузу эвес, а төрүмеливистен иудейлер бис. 16Ындыг-даа болза, кымның-даа ыдыктыг хоойлуну сагып турары дээш эвес+, а чүгле Иисус Христоска бүзүрээни дээш, Бурганның мурнунга актыг боорун билир бис. Ынчангаш бис база ыдыктыг хоойлуну сагаанывыс дээш эвес, а Христос Иисуска бүзүрээнивис ачызында актыг боорунга идегээш, Аңаа бүзүрей берген бис+. Чүге дээрге ыдыктыг хоойлуну сагааны-биле кандыг-даа кижи актыг бооп шыдавас+. 17Ынчалза-даа Христостуң ачызында актыг боорунче чүткээш, бачыттыглар диртир болзувусса, Христос база бачыт тараарын деткээн бооп турар бе? Канчап ындыг боор!»

18Мооң мурнунда үреп-бускан чүүлүмнү катап тургузар болзумза, бодумну ыдыктыг хоойлунуң хажыдыкчызы кылдыр көргүскеним ол. 19Ыдыктыг хоойлу мени «өлүрүп каан», Бурган дээш амыдыраары-биле+ ыдыктыг хоойлуга хамаарыштыр «өлген мен». Христос-биле кады «хере шаптырттым»+. 20Ынчангаш ам мен бодум эвес, а мээң-биле сырый харылзаа туткан Христос амыдырай берген+. Бо мага-бодумга амгы амыдыралым дээрге меңээ ынак болгаш, мен дээш Бодун өргүлге салган Бурганның Оглунга бүзүрээним ачызында амыдырап чоруурум-дур. 21Бурганның авыралындан ойталавайн тур мен, чок! Бурганның мурнунга актыг боор арганы ыдыктыг хоойлу берип шыдаар турган болза, Христос хей черге өлген-дир!

3

Ыдыктыг хоойлу болгаш бүзүрел

3^1О, сарыыл чок галатчылар! Силерни кым караң көрүнгеш, чагырып алды?! Иисус Христосту, араңарга хере шаптырткан-даа дег, суглуг карааңар-биле тода көрүп турган ышкаш болдуңар чоп!

2Силерден чаңгыс-ла чүүл билип алыксадым. Ыдыктыг Сүлдени чүнүң ачызында алдыңар: ыдыктыг хоойлуну сагааныңар ачызында бе азы Буянныг Медээни дыңнап кааш, бүзүрээниңер ачызында бе?+
3Амыдыралыңарны Сүлдеден эгелеп алгаш, ам кээп, мага-ботка хамааржыр дүрүмнер-биле төндүрер бодап тур силер бе? Таанда-ла ындыг сарыыл чок силер бе?! 4Азы силерниң шыдажып эрткен бүгү чүүлүңер хей черге болганы ол бе?+ Черле ындыг болбас! 5Бурган силерге чүү дээш Сүлдени хайырлап, кайгамчык чүүлдерни араңарга чаяап турарыл+: Ооң медээзин дыңнап кааш, бүзүрээниңер ачызында бе азы ыдыктыг хоойлуну сагып турарыңар ачызында бе?

6Авраамны сактып кээлиңер. Бижилгеде ооң дугайында: «Авраам Бурганга бүзүрей бээрге, Ол ону актыг-шынныг деп санаан» – деп бижээн болгай+. 7Бүзүрээн улус – Авраамның ылап шын ажы-төлү ол дээрзин билип ап көрүңер. 8Бурган өске чоннарның улузун бүзүрели дээш агартыр деп+, Бижилге баш бурунгаар көрген, ынчангаш Авраамга: «Хамык чоннар сени дамчыштыр ачы-буян алыр»+ – деп чугаалаптарга-ла, Буянныг Медээ эң баштай медеглеттинген. 9Ындыг болганда, Бурганга бүзүрей берген Авраам-биле кады бүгү бүзүрээн улус ачы-буянны алыр.

10Ыдыктыг хоойлуну сагыырынга идегээр хамык улуска каргыш кыжанып турар+, чүге дээрге Бижилгеде:

«Ыдыктыг хоойлунуң номунче киир бижээн бүгү чүүлдү
күүсетпейн чоруур кижи бүрүзү каргаттырар» деп бижээн-дир+.

11А кым-даа ыдыктыг хоойлуну дамчыштыр Бурганның мурнунга актыг болбазы+ дараазында сөстерден-не илдең:

«Бүзүрелиниң ачызында актыг-шынныг болган кижи амылыг артар»+.

12А ыдыктыг хоойлу бүзүрелге кандыг-даа хамаарылга чок, харын ында мынча деп бижээн-не болгай:

«Ыдыктыг хоойлунуң дүрүмнерин сагыыр кижи
оларның ачызында амылыг артар»+.

13Христос бисти ыдыктыг хоойлунуң каргыжындан хостаар дээш, биске дүжер ужурлуг каргышты Бодунга хүлээп алган – Бижилгеде: «Ыяшка азып каан кижи бүрүзү – каргаттырган» деп бижээн болгай+. 14Ынчангаш Бурган Авраамга аазааны ачы-буянны Христос Иисусту дамчыштыр бүгү өске чоннарга база хайырлаарга, бис шуптувус аазап каан Сүлдени+ бүзүреливис ачызында ап болур бис.

Бурганның аазаашкыннары ыдыктыг хоойлудан чугула

15Ха-дуңма, хүн бүрүнүң амыдыралындан бир чижек: кижиниң безин күштүг болдуруп бадылаан чагыын кым-даа күш чок болдуруп азы аңаа кандыг-бир чүүл немеп шыдавас. 16Бурган Авраам биле ооң салгакчызынга аазаашкыннар берген+. Бижилгеде, хөй улуска дег, «Ооң салгакчыларынга» эвес, а чаңгыс кижиге дег, «Ооң салгакчызынга»+ дээнин эскерип көрүңер даан, ооң дугайында чугаа чоруп турар салгакчы – Христос ол-дур. 17Чугаалаксаан чүвем бо-дур: Бурганның ооң мурнунда күштүг болдуруп бадылаан чагыг-керээзин[*] 430 чыл эрткенде+ көстүп келген ыдыктыг хоойлу күш чок болдуруп база ында бар аазаашкынны чок кылып шыдавас. 18Өнчү салгаар эргени ыдыктыг хоойлу бээр турган болза, ону Бурганның аазаашкынын ёзугаар ап болбазы ол-дур. А Бурган ону Авраамга чогум-на ынчаар – Бодунуң аазаашкынын ёзугаар хайырлаан+.

Ыдыктыг хоойлунуң сорулгазы

19А ыдыктыг хоойлунуң сорулгазы чүдел? Ону аазаашкында айыткан Салгакчы чедип келгижеге чедир, улустуң кем-буруулуун көргүзери-биле немей киирген+. Ыдыктыг хоойлуну дээрниң төлээлерин дамчыштыр+ база дугуруштурукчунуң[*] дузазы-биле берген. 20Ынчалза-даа дугуруштурукчу чүгле чаңгыстан хөй дугуржуп турар тала барда херек+. А Бурган чаңгыс!+

21Ындыг болганда, ыдыктыг хоойлу Бурганның аазаашкыннарынга удур бе? Канчап ындыг боор! Улуска берген ыдыктыг хоойлу мөңге амыдыралды хайырлап шыдаар турган болза, оларның Бурганның мурнунга актыг боору ыдыктыг хоойлуну сагыырындан долузу-биле хамааржыр ийик. 22Ынчалза-даа Бижилге бо делегей бүрүнү-биле бачытка туттурган деп+ чугаалап турар, а ынчангаш аазаашкында айыткан чүүлдү чүгле Иисус Христоска бүзүрээрин дамчыштыр, чүгле бүзүрээн улуска хайырлап боор+.

23Бүзүрелдиң үези чедип келгижеге чедир, ол бүзүрелдиң бодун көргүзерин манап, ыдыктыг хоойлунуң хайгааралының адаанга турган бис. 24Христос чедип келбээн шаанда, ыдыктыг хоойлу бистиң кижизидикчивис дег турган. Христоска бүзүреливис дамчыштыр актыг апаарывыс дээш ындыг болду+. 25А бүзүрелдиң үези чедип кээрге, кижизидикчиниң хайгааралының адаандан үне берген бис.

26Христос Иисуска бүзүрээниңерниң ачызында силер шупту Бурганның оолдары апарган силер+. 27Христостуң ады-биле сугга суктургаш+, силер шуптуңар Христосту «кедип алдыңар»+. 28Моон соңгаар иудей биле өске чоннар кижизиниң, кул биле хостуг кижиниң+, эр биле херээжен кижиниң аразында ылгал чок+ – силер шупту Христос Иисус-биле сырый харылзаалыг чаңгыс чаа улус силер. 29А бир-тээ Христоска хамааржыр болганыңарда+, силер ынчан Авраамның үре-салгалы, Бурганның аазаашкынының салгакчылары боор силер+.

4

Кул эвес, а бүрүн эргелиг салгакчы

4^1Силерге база бир чижекти көргүзейн: салгакчы назы четпээн шаанда, ол бүгү өнчүнүң ээзи-даа болза, кулдан ылгалыр чүзү-даа чок. 2Ол ачазының доктаадып каан хуусаазынга чедир башкылар болгаш өг-бүле кижизидикчилериниң хайгааралының адаанга турар. 3Бис база ындыг бис: назы четпээн шаавыста, делегейни башкарып турар хоойлу-дүрүмнериниң кулдары бооп чордувус. 4Ынчалза-даа доктааткан үе чедип кээрге+, херээжен кижиден төрүттүнген, ыдыктыг хоойлуга чагырткан Бодунуң Оглун Бурган чорудуп берген+. 5Ыдыктыг хоойлуга чагыртып чораан бисти хостазын дээш+ база Бурганның азыраан оолдары кылып кагзын дээш, Бурган бисче Бодунуң Оглун чоруткан-дыр. 6Ам силер шупту Бурганның оолдары силер! Ооң бадыткалы кылдыр Ол Бодунуң Оглунуң Сүлдезин, «Авва![*] Ачай!» деп кыйгырган Сүлдени, чүректеривисче сиңниктир чорудуп берген. 7Ынчангаш сен ам кул эвес, а оглу сен. А ындыг болганда, Бурганның ачызында салгакчы база сен[*].

Дедир орук чок

8Кажан-бир шагда, Бурганны билбес чорааш, херек кырында бурганнар-даа эвес+ чүүлдерниң кулдары чораан силер. 9Ынчалза-даа ам, Бурганны билип алгаш+ (азы, шынын сөглээрге, Бурган силерни билип алганда)+, таанда-ла ол чөгенчиг, ажык-дүжүү чок башкарыкчы хоойлу-дүрүмнерже+ дедир эгликсеп, биеэде дег, оларның кулдары болуксап тур силер бе? 10Тускай хүннер, айлар, чылдың үелери болгаш чылдар сагыыр-дыр силер[*]+. 11Силерни дээш кылган ажыл-херээм хилис барбаан бе деп бодап кээримге, коргунчуг-дур!+

12Ха-дуңма, ээрежип дилеп тур мен: мен ышкаш бооп көрүңер. Мен база силерге дөмей болу бердим чоп. Силер меңээ кончуг эки хамаарылгалыг турдуңар. 13Билир-ле болгай силер: эң баштай силерге келгенимде, чүгле аарый берген ужурумдан+ Буянныг Медээни силерге суртаалдаар аргалыг болган мен. 14Мээң кадыкшыл байдалым силерге шенелде болган-даа болза, мени тоовайн барбаан, дора көрбээн силер. Харын Бурганның төлээзин дег+, Христос Иисустуң бодун дег хүлээп алдыңар+. 15Ынчангы өөрүшкүңер ам кайда-чүде барды? Болдунар-ла болза, карааңарны-даа меңээ казып бээринден чалданмас турганыңарга ынчан шуут бүзүрээр турдум. 16Ам чүү болду? Шынын чугаалапкаш, өштүүңер апардым бе?

17Силерни бодунуң талазынче ээлдирип алыр дээш, аажок кызып турар бир-ле улус барын билир мен, ынчалза-даа оларның сагыжы кара-дыр. Олар силерни бодунуң талалакчылары кылып алыр дээш, бисти чара кирер деп турарлар. 18А мен силерни ак сагыштыым-биле, чүгле араңарга турар өйүмде эвес, а кезээде бодумнуң таламче ээлдирип алырын күзээр-дир мен. 19Ажы-төлүм! Төлүн божуур иениң эъди аарааны дег, силер дээш база катап хилинчээм көре бердим. Христоска дөмей апарбаан шааңарда, ол хилинчээм төнмес. 20Мен ам силер-биле кады болган болзумза! Силер-биле бир янзы чугаалашкан болза, чүге дээрге силерни та канчапса эки чүве, аай-бажын тыппастадым.

Агар биле Сарра дугайында элдээртиг

21Ыдыктыг хоойлуга чагыртыр бодаан улус, чугаалап көрүңерем: ында чүү деп турарын билбезиңер ол бе? 22Ында Авраам ийи оолдуг чораан деп бижээн болгай: бирээзи – кул херээженден, а өскези – хостуг херээженден төрүттүнген+. 23Чүгле кул херээженниң оглу – кижиниң күжениишкиннеринден, а хостуг херээженниң оглу – Бурганның аазаанындан төрүттүнген+. 24Бо чугаа элдээрткен уткалыг: ийи херээжен ийи чагыг-керээни көргүзүп турар. Бирээзин Синай дагга+ чарган, ол дээрге Агар болгаш ооң кул бооп төрүттүнер ажы-төлү-дүр. 25Агар Аравияда Синай дагны болгаш амгы Иерусалимни көргүзүп турар, чүге дээрге ол бодунуң ажы-төлү-биле катай кулданыышкын адаанда-дыр. 26А өскези дээрде турар Иерусалимге+ хамааржыр, ол – хостуг, ол – бистиң иевис! 27Бижилгеде ооң дугайында мынча дээн болгай:

«Үре-төл чок, божуп көрбээн херээжен, өөрүп-байырла!

Дыңзыдыр ырла, өөрүшкүлүг алгыр, эъди аарып көрбээн херээжен!

Ашактыг херээженге көөрде, кагдырыпкан херээженниң ажы-төлү хөй боор-дур!»+

28А силер болза, ха-дуңма, Исаак ышкаш, Бурганның аазаашкынындан төрүттүнген ажы-төл-дүр силер[*]+. 29Ынчалза-даа ол шагда кижиниң күженииишкининден төрүттүнген оолдуң Сүлдеден төрүттүнген оолду истеп-сүрүп турганы дег+, ам база ындыг бооп турар-дыр. 30Бижилгеде ол дугайында чүү деп турар ийик?

«Кул херээженни оглу-биле үндүр ойладывыт,
чүге дээрге кул херээженниң оглу хостуг херээженниң оглу-биле дең өнчүнү
канчап-даа салгап албас»+.

31Ындыг болганда, ха-дуңма, кул эвес, а хостуг херээженниң ажы-төлү-дүр бис!

5

Христиан хосталга

5^1Христос бисти шак ол хосталга дээш хостап каан+. Ынчангаш туруштуг болуңар, кымның-даа силерни катап кулданып аарын болдурбаңар+.

2Дыңнаңар, Павел мен силерге чугаалап тур мен: кыртыжап демдектедирин дамчыштыр ыдыктыг хоойлуже эглир болзуңарза, Христостуң силерге кандыг-даа ажыы чок+. 3Силерге база катап чугаалап тур мен: бодунга кыртыжап демдектээшкин кылырынга чөпшээрешкен кижи бүрүзү ыдыктыг хоойлуну бүрүнү-биле сагыыр ужурлуг+. 4Ыдыктыг хоойлуну сагыыры-биле агартыышкын алырын шенээр болзуңарза+, моон соңгаар силерде Христос-биле дөмей чүү-даа чок боор. Бурганның авыралындан ам хоорулган-дыр силер. 5А бис бүзүрелдиң ачызында Бурганның мурнунга актыг боорувуска идегээр болгай бис. Ол идегелди четтикпейн манаарын+ Сүлде биске сагыш алындырып турар. 6Христос Иисус-биле сырый харылзаалыг апаар болзувусса, кыртыжап демдектедири-даа, кыртыжап демдектетпези-даа чугула эвес+. Ынакшыл дамчыштыр бодун көргүзер бүзүрел+ – чүгле ол чугула.

7Бүзүрелдиң оруу-биле эки маңнап олурдуңар+. Ынчаарга кым силерни астыктырып, алыс шынны дыңнавас улус кылдыр хуулдурупту? 8Силерни кыйгырган Бурганның ынчаар өөретпээни ылап боор! 9«Хөй далган хөөй берзин дизе, ынай ажыткы херек»+. 10Дээрги-Чаяакчының мурнунга силерге бүзүрээр мен: бистиң аравыска аңгы үзел-бодал турбас. А силерни хөлзедип турар кижи, ол кым-даа болза+, шииттирер.

11Ха-дуңма, мени кыртыжап демдектээриниң талалакчызы деп турары шын болза+, олар ам мени чүү дээш истеп-сүрерил? Христостуң белдир-ыяшка өлүмүнүң дугайында суртаал ынчан кымга-даа моондак болбас ийик+. 12А силерни хөлзеткен ол хейлер боттарын чүгле кыртыжап демдектевейн, харын акталап-даа каапсыннар![*]

Сүлдеге башкартып амыдыраары

13Ха-дуңма, Бурган силерни хосталгаже кыйгырган-дыр. Чүгле ол хосталгаңарны кижи бүдүжүнүң кара туразында аажылаар чаңынче хуулдурбаңар+. Харын бот-боттарыңарга ынакшылдыг бараан болуңар+. 14Чүге дээрге бүгү ыдыктыг хоойлу чаңгыс борбак домакта туттунуп турар+: «Чаныңда кижиге бодуңга бодуң дег ынак бол»+. 15А бот-боттарыңарны үзе-чаза тыртарын уламчылаар болзуңарза, шуут-ла узуткажып кааптарыңардан кичээниңер.

16Ынчангаш силерге чугаалап тур мен: Сүлдениң айыткан аайы-биле амыдыраңар+, кижи бүдүжүңерниң бачыттыг күзээшкиннеринге черле алыспаңар+. 17Чүге дээрге бачыттыг бүдүштүң күзээр чүүлү Сүлдеге удурланышкак, а Сүлдениң күзээр чүүлү бачыттыг бүдүшке удурланышкак болур. Олар үргүлчү адааннажып чоруур, ооң түңнелинде кылыр бодаан чүвеңерни кылып шыдавайн баар силер+. 18Ынчалза-даа Сүлдеге башкартыр болзуңарза, ыдыктыг хоойлу силерни баш билип шыдавас+.

19Кижиниң бачыттыг бүдүжүнүң ажыл-херээ илдең көскү+. Ол дээрге самыырал, бужар күзээшкиннер, туттунмас туралаашкын+, 20дүрзү-бурганга чүдүүрү, караң көрнүрү, адаан-өжээн, килең-кылык, алгыш-кырыш, аңгылажыг+, бактажыры, 21мурнун былаажыры[*], арагалаары, эмин эрттир хөглеп-дойлаары болгаш өске-даа ындыг янзылыг чүүлдер-дир. Мен силерни ооң мурнунда-даа сагындырып турдум, ам база катап сагындырып каайн: ындыг чүүлдер үүлгедикчилери Бурганның Чагыргазын канчаар-даа салгап албас+.

22А Сүлдениң үре-түңнели бо-дур+: ынакшыл, өөрүшкү, амыр-тайбың, шыдамык болгаш буянныг чорук, энерел, бүзүрел, 23томаарыыры болгаш бодун туттунуп билири. Ол бүгүнү буруу шавар кандыг-даа хоойлу чок!+
24Христос Иисуска хамааржыр улус боттарының бачыттыг бүдүжүн ооң хамык күзээшкиннери+ болгаш хандыкшылдары-биле катай-хаара белдир-ыяшка хере шаап каапкан+. 25Бистиң амыдыралывыстың үнер дөзү Сүлде болганда, Ооң аайы-биле амыдырап көрээли! 26Ынчангаш адыыргак болбаалы, бот-боттарывыска хорадаваалы база адааргаваалы+.

6

Бот-боттарыңарга буяндан кылып чоруңар

6^1Ха-дуңма, кандыг-бир кижини бачыт үүлгеткен деп сойгалаар болза, силер, Сүлдеге башкарткан улус+, ону эдип-чазап көрүңер+. Чүгле эптиг, чымчаа-биле эдип-чазаңар+, боттарыңар база күткүлгеге алзып албас дээш кичээниңер. 2Аар-бергелерни ажып эртеринге бот-бодуңарга дузалажыңар+, ооң-биле Христостуң айыткан чүүлүн сагаан боор силер+. 3Алыс боду чөгенчиг кижи «Мен кончуг мен» деп ёзуургаар болза+, ол бодун боду мегелеп алыр. 4Кижи бүрүзү бодунуң ажыл-херээн шүгдүнзүн, ол ынчан бодун өске улус-биле деңневейн, чедиишкиннеринге чоргаарланып шыдаар. 5Чүге дээрге кижи бүрүзү бодунуң үүрге-чүъгүн чүктей бээр[*]+.

6Бурганның сөзүн өөренип турар кижи бодунда бар бүгү эки-чаагай чүүлүн башкызы-биле үлешсин+.

7Мегеге туттурбаңар: Бурганны карак ажыттаары болдунмас+. Кижи чүнү тарып аарыл, оозун ажаап алыр+. 8Бодунуң бачыттыг бүдүжүнүң хөрзүнүнге чүве тарып турар кижи оортан өлүмнү ажаап алыр. А Сүлдениң хөрзүнүнге тарып турар кижи+ ол Сүлдеден мөңге амыдыралды ажаап алыр. 9Буян кылып тура, кажан-даа могап-турбаалы+. Ынчан, сорук-күжүвүс кошкай бербес-ле болза+, чогуур үе кээрге, дүжүдүвүс ажааттына бээр. 10Ынчангаш амдыызында арга барда, бүгү улуска, ылаңгыя бүзүрели чаңгыс ха-дуңмавыска, буяндан көргүзүп чоруулу+.

Түңнээшкин болгаш байырлажыг

11Бо сөстерни мен силерге бодумнуң холум-биле бижип ор мен+, кайы хире улуг үжүктер ажыглаанымны көрүп тур силер бе?
12Силерни кыртыжап демдектедиринче албадааннар – кижиниң күжениишкиннери-биле эки бооп көстүксээн улус-тур. Олар ону чүгле Христостуң белдир-ыяшка өлүмүнүң дугайында суртаал ужун истедип-сүрдүрбези-биле кылып турарлар. 13Олар кыртыжап демдектедип-даа алган болза, боттары-ла ыдыктыг хоойлуну сагывайн турарлар. А силерни, оозу-биле мактаныр чылдак тывар дээш, кыртыжап демдектедир деп турар улус-тур. 14А мен бодум хуумда Дээргивис Иисус Христостуң белдир-ыяшка өлүмүнден аңгыда, чүнүң-биле-даа мактаныр хөңнүм чогул+. Ол белдир-ыяшка меңээ хамаарыштыр – бо делегейни, а бо делегейге хамаарыштыр – мени хере шаап каан+. 15Кыртыжап демдектээри-даа, кыртыжап демдектетпези-даа чугула эвес+. Чаңгыс-ла чугула чүүл – Бурганның чаа чаяалгазы боору! 16Бо дүрүмнү сагып чоруур бүгү улуска, Бурганның израиль чонунга амыр-тайбың болгаш өршээл доктаазын!+

17Черле ынчаш, кым-даа моон соңгаар мени сагыш човатпазын, чүге дээрге Иисустуң демдээ-биле мага-бодумну имнеп алган чоруур-дур мен[*].

18Ха-дуңма, Дээргивис Иисус Христостуң авыралы сагыш-сеткилиңерге доктаазын! Аминь.

* 2:10 Ядыылар – Иерусалимде христиан ниитилелдиң ядыыларынга хамаарыштыр чугаалааны ылап хире.

* 3:17 Өске бурунгу сөзүглелдерде «чагыг-керээ» деп сөстерге «Христос дугайында» деп сөстерни немээн.

* 3:19 Дугуруштурукчу – мында Моисейниң дугайында чугаалап турар.

* 4:6 Авва (арамей дылда) – ажы-төл ачазын ынчаар адаар турган, Иисус Христос база Бурганны ынчаар адап, кый деп турган (Мк. 14:36; Рим. 8:15 көр).

* 4:7 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерни эвес, а «А ындыг болганда, Иисус Христостуң ачызында Бурганның салгакчызы база сен» деп бижээн.

* 4:10 Бо шүлүкте иудей шажын-чүдүлгеден укталган сагылга-чаңчылдарны айтып турар.

* 4:28 Өске бурунгу сөзүглелдерде «силер» эвес, а «бис» деп бижээн.

* 5:12 Азы: «А силерни хөлзеткен ол хейлерни силерден ырадыр хөөглепкен болза аар!»

* 5:21 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Өлүрүкчү чорук» деп сөстерни немээн.

* 6:5 Азы: «Кижи бүрүзү бодунуң херектери дээш Бурганның мурнунга харыысалгалыг боор».

* 6:17 Павел Христос дугайында суртаалы дээш хөй катап соктурган соонда артып калган сорбуларын бодап турар чадавас.

+ 1:1 Гал. 1:11-12
+ 1:2 Флп. 4:21
+ 1:2 Аж.-ч. 16:6; 18:23
+ 1:4 Мф. 20:28; Рим. 4:25
+ 1:4 Мк. 14:36
+ 1:6 Мк. 4:17; Евр. 6:4
+ 1:6 2 Кор. 11:4
+ 1:7 Аж.-ч. 15:24; Гал. 5:10
+ 1:8 2 Кор. 11:14
+ 1:8 Рим. 9:3; 1 Кор. 16:22
+ 1:10 1 Фес. 2:4
+ 1:12 Аж.-ч. 9:6; 26:16; 1 Кор. 11:23
+ 1:13 Аж.-ч. 26:5
+ 1:13 Аж.-ч. 8:3; Флп. 3:6
+ 1:14 Мф. 15:2; Мк. 7:3
+ 1:15-16 Иса. 49:1; Иер. 1:4-5; Лк. 1:15
+ 1:15-16 Аж.-ч. 9:15; Рим. 1:5; 1 Тим. 2:7
+ 1:17 Аж.-ч. 9:19
+ 1:18 Ин. 1:42
+ 1:18 Аж.-ч. 9:26-27
+ 1:19 Аж.-ч. 12:17; 15:13; Иак. 1:1
+ 1:20 Рим. 1:9; 9:1; 2 Кор. 1:23
+ 1:23 Аж.-ч. 9:21
+ 2:1 Аж.-ч. 4:36
+ 2:1 2 Кор. 2:13; 2 Тим. 4:10
+ 2:2 Гал. 1:12; Эф. 3:3
+ 2:2 Флп. 2:16
+ 2:3 Аж.-ч. 16:3
+ 2:4 Аж.-ч. 15:24; 2 Кор. 11:26
+ 2:4 2 Кор. 11:20; Гал. 4:3, 25
+ 2:6 Ы. х. к. 10:17
+ 2:7 Аж.-ч. 9:15; 1 Кор. 9:17

+ 2:9 Аж.-ч. 4:36; 9:27; 13:2; 15:36; 1 Кор. 9:6

+ 2:10 Аж.-ч. 24:17; Рим. 15:25-28; 1 Кор. 16:1

+ 2:11 Аж.-ч. 11:20
+ 2:12 Аж.-ч. 11:3
+ 2:12 Аж.-ч. 11:2; 15:1
+ 2:14 1 Тим. 5:20
+ 2:16 Гал. 3:11
+ 2:16 Аж.-ч. 13:39; Рим. 3:21; Гал. 3:11
+ 2:16 Ыд. ыр. 142:2; Рим. 3:20
+ 2:19 Рим. 14:8
+ 2:19 Рим. 6:6; Гал. 6:14
+ 2:20 Ин. 17:23
+ 3:2 Рим. 10:17
+ 3:4 1 Кор. 15:2
+ 3:5 1 Кор. 12:10
+ 3:6 Э. д. 15:6; Иак. 2:23; Рим. 4:3
+ 3:8 Рим. 3:30
+ 3:8 Э. д. 12:3
+ 3:10 Рим. 4:15
+ 3:10 Ы. х. к. 27:26
+ 3:11 Аж.-ч. 13:39; Рим. 3:20; Гал. 2:16
+ 3:11 Авв. 2:4; Рим. 1:17; Евр. 10:38
+ 3:12 Лев. 18:5; Рим. 10:5
+ 3:13 Ы. х. к. 21:23
+ 3:14 Аж.-ч. 1:5; 2:33
+ 3:16 Рим. 4:13; Евр. 7:6
+ 3:16 Э. д. 12:7; 17:19
+ 3:17 Хост. 12:40-41
+ 3:18 Рим. 4:14
+ 3:19 Рим. 4:13; 5:20
+ 3:19 Ы. х. к. 33:2; Аж.-ч. 7:53
+ 3:20 1 Тим. 2:5; Евр. 8:6
+ 3:20 Ы. х. к. 6:4-5; Рим. 3:30
+ 3:22 Рим. 3:9
+ 3:22 Рим. 4:16
+ 3:24 Рим. 10:4
+ 3:26 1 Ин. 3:2; Рим. 8:15-16; Эф. 1:5
+ 3:27 Рим. 6:3-4
+ 3:27 Рим. 13:14
+ 3:28 1 Кор. 12:13; Эф. 6:6
+ 3:28 1 Кор. 11:11
+ 3:29 1 Кор. 3:23; 2 Кор. 10:7
+ 3:29 Рим. 8:17; Эф. 3:6
+ 4:4 Мк. 1:15
+ 4:4 Лк. 2:7,
+ 4:5 Гал. 3:13
+ 4:8 Иса. 37:19; Иер. 16:20
+ 4:9 Ыд. ыр. 35:11
+ 4:9 1 Кор. 8:3
+ 4:9 Кол. 2:8, 20; Евр. 7:18
+ 4:10 Рим. 14:5; Кол. 2:16
+ 4:11 1 Фес. 3:5
+ 4:13 1 Кор. 2:3
+ 4:14 1 Хаан. 29:9
+ 4:14 Лк. 10:16; 1 Фес. 2:13
+ 4:22 Э. д. 16:5; 21:2
+ 4:23 Э. д. 16:3-4; 17:16
+ 4:24 Хост. 19:1-2
+ 4:26 Евр. 12:22; Ажыд. 21:2
+ 4:27 Иса. 54:1
+ 4:28 Рим. 9:8
+ 4:29 Э. д. 21:9
+ 4:30 Э. д. 21:10

+ 5:1 Ин. 8:32; Иак. 2:12; 1 Пет. 2:16; Рим. 6:18; 1 Кор. 7:22; 2 Кор. 3:17; Гал. 2:4; 5:13

+ 5:1 Аж.-ч. 15:10
+ 5:2 Аж.-ч. 15:1-2; 1 Кор. 7:18
+ 5:3 Рим. 2:25
+ 5:4 Рим. 9:31
+ 5:5 Рим. 8:23

+ 5:6 1 Кор. 7:19; 12:13; Гал. 6:15; Эф. 2:14; Кол. 3:11

+ 5:6 Иак. 2:18
+ 5:7 1 Кор. 9:24
+ 5:9 Мф. 13:33; Лк. 13:21; 1 Кор. 5:6
+ 5:10 Аж.-ч. 15:24; Гал. 1:7
+ 5:11 Аж.-ч. 16:3
+ 5:11 1 Кор. 1:23
+ 5:13 1 Пет. 2:16; 2 Пет. 2:19
+ 5:13 1 Кор. 9:19
+ 5:14 Мф. 7:12; 22:40
+ 5:14 Лев. 19:18
+ 5:16 Рим. 8:4
+ 5:16 Рим. 13:14; Эф. 2:3
+ 5:17 Рим. 7:15,
+ 5:18 Рим. 7:4; Эф. 2:15; Кол. 2:14
+ 5:19 Мк. 7:21-23; 1 Кор. 3:3; 6:9-10
+ 5:19 1 Кор. 6:18; Эф. 5:3
+ 5:20 1 Кор. 11:19
+ 5:21 1 Кор. 6:9-10; Эф. 5:5
+ 5:22 Эф. 5:9
+ 5:23 1 Тим. 1:9

+ 5:24 Иак. 4:1; 1 Пет. 2:11; Рим. 7:23; 13:14

+ 5:24 Рим. 6:2, 6; Гал. 2:19; Кол. 2:20; 3:3
+ 5:26 Флп. 2:3
+ 6:1 1 Кор. 2:15
+ 6:1 Иак. 5:19; 2 Тим. 2:25
+ 6:1 1 Фес. 5:14
+ 6:2 Рим. 15:1
+ 6:2 1 Ин. 4:21
+ 6:3 1 Кор. 3:7; 8:2
+ 6:5 Рим. 14:12
+ 6:6 Лк. 10:7; 1 Кор. 9:11; 1 Тим. 5:18
+ 6:7 Иов 13:9
+ 6:7 Иов 4:8; У. ч. 22:7; 2 Кор. 9:6
+ 6:8 У. ч. 11:19; Ос. 10:12; Иак. 3:18
+ 6:9 2 Фес. 3:13
+ 6:9 Мф. 10:22
+ 6:10 У. ч. 3:27; 3 Ин. 1:5; Евр. 13:1
+ 6:11 1 Кор. 16:21; 2 Фес. 3:17; Флм. 1:19
+ 6:14 1 Кор. 2:2
+ 6:14 Гал. 2:19; Рим. 6:6

+ 6:15 1 Кор. 7:19; 12:13; Гал. 5:6; Эф. 2:14; Кол. 3:11

+ 6:16 Ыд. ыр. 124:5; 127:5

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Галатчыларга

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ